సంకటహర చతుర్థి కష్టాలను కడతేర్చే అద్భుత వ్రతం పూజా విధానం – విశిష్టత

ప్రతి మనిషి జీవితంలో ఏదో ఒక దశలో కష్టాలు, సవాళ్లు, అడ్డంకులు ఎదురవడం అత్యంత సహజం. ఎంత కష్టపడినా పనులు ముందుకు సాగకపోవడం, ఊహించని ఆర్థిక ఇబ్బందులు రావడం, ఆరోగ్య సమస్యలు వెంటాడటం లేదా కుటుంబంలో అశాంతి నెలకొనడం వంటివి జరుగుతూ ఉంటాయి. ఇలాంటి సమయాల్లో మనిషికి దైవబలం ఎంతో అవసరం. ఆ దైవబలాన్ని అందించి, మన మార్గంలోని విఘ్నాలను సమూలంగా నాశనం చేసే అద్భుతమైన, అత్యంత శక్తివంతమైన వ్రతమే “సంకటహర చతుర్థి”.

హిందూ సనాతన ధర్మంలో వినాయకుడిని ప్రథమ పూజ్యుడు అని పిలుస్తారు. ఏ కార్యం మొదలుపెట్టినా ముందుగా విఘ్నేశ్వరుడిని స్మరించుకోవడం మన సంప్రదాయం. అలాంటి విఘ్ననాథుడికి అత్యంత ప్రీతిపాత్రమైన ఈ సంకటహర చతుర్థి రోజున భక్తి శ్రద్ధలతో ఆరాధిస్తే, జీవితంలోని సమస్త కష్టాలు మంచులా కరిగిపోతాయని శాస్త్రాలు, పురాణాలు ఘోషిస్తున్నాయి. అసలు ఈ వ్రతం ఎందుకు చేయాలి? దీని వెనుక ఉన్న ఆంతర్యం ఏమిటి? పూజా విధానం ఎలా ఉండాలి? వంటి ఎన్నో ఆసక్తికరమైన విషయాలను ఇప్పుడు లోతుగా తెలుసుకుందాం.

‘సంకటహర చతుర్థి’ అంటే ఏమిటి? దాని అర్థం ఏమిటి?

సంస్కృత భాషలో “సంకటం” అంటే కష్టాలు, దుఃఖాలు, అడ్డంకులు లేదా తీవ్రమైన బాధలు అని అర్థం. “హర” అంటే తొలగించేది లేదా నాశనం చేసేది అని అర్థం. అంటే మనుషుల జీవితంలో ఏర్పడే ప్రతికూల పరిస్థితులను, సమస్త సంకటాలను హరించే (తొలగించే) పవిత్రమైన చతుర్థి తిథినే సంకటహర చతుర్థి లేదా సంకష్టి చతుర్థి అని పిలుస్తారు.

హిందూ క్యాలెండర్ (పంచాంగం) ప్రకారం, చంద్రుని గమనాన్ని బట్టి ప్రతి నెలలో రెండు పక్షాలు ఉంటాయి. అవి శుక్ల పక్షం మరియు కృష్ణ పక్షం. అమావాస్య తరువాత వచ్చే చవితిని శుక్ల పక్ష చతుర్థి అంటారు. (దీనినే మనం వినాయక చవితిగా జరుపుకుంటాం). పౌర్ణమి తరువాత వచ్చే చవితిని కృష్ణ పక్ష చతుర్థి అంటారు. ఈ కృష్ణ పక్ష చతుర్థినే సంకటహర చతుర్థి అంటారు.

ప్రతి నెలా వచ్చే ఈ కృష్ణ పక్ష చతుర్థి రోజున ఉపవాసం ఉండి, సాయంత్రం చంద్రోదయం తర్వాత వినాయకుడిని పూజించడం ఈ వ్రతం యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.

అంగారక చతుర్థి: సంవత్సరంలో వచ్చే అత్యంత అరుదైన పర్వదినం

సంకటహర చతుర్థి ప్రతి నెలా వస్తుంది, కానీ అరుదుగా ఈ పవిత్రమైన చతుర్థి తిథి “మంగళవారం” నాడు వస్తుంది. అలా మంగళవారం నాడు వచ్చే సంకటహర చతుర్థిని “అంగారక చతుర్థి” అని పిలుస్తారు. దీనికి పురాణాలలో ఎంతో విశిష్టమైన స్థానం ఉంది.

నవగ్రహాలలో ఒకరైన అంగారకుడు (కుజుడు లేదా మంగళ గ్రహం) ఒకానొక సమయంలో మహా గణపతిని ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి ఘోరమైన తపస్సు చేశాడు. ఆయన కఠోర దీక్షకు మెచ్చిన విఘ్నేశ్వరుడు ప్రత్యక్షమై ఏమి వరం కావాలో కోరుకోమన్నాడు. అప్పుడు అంగారకుడు, తన పేరు మీదుగా ఒక పవిత్రమైన రోజు ఉండాలని, ఆ రోజున స్వామిని పూజించిన వారికి కుజ దోషాలు తొలగిపోవాలని కోరుకున్నాడు. అప్పుడు వినాయకుడు, “మంగళవారం నాడు వచ్చే కృష్ణ పక్ష చతుర్థికి నీ పేరు (అంగారక చతుర్థి) ఉంటుంది. ఈ రోజున నన్ను పూజించిన వారి అప్పుల బాధలు, భూ వివాదాలు, ఆరోగ్య సమస్యలు శాశ్వతంగా తొలగిపోతాయి” అని వరం ప్రసాదించాడు.

అందుకే అప్పుల బాధల్లో కూరుకుపోయిన వారు, సొంత ఇంటి కల నెరవేరని వారు, పెళ్లి సంబంధాలు కుదరక ఇబ్బంది పడుతున్న వారు అంగారక చతుర్థి రోజున వినాయకుడిని పూజిస్తే తక్షణ ఫలితం లభిస్తుందని నమ్మకం.

సంకటహర చతుర్థి వెనుక దాగి ఉన్న అసలైన పురాణ కథ

ఈ వ్రతానికి ఇంతటి మహత్యం రావడానికి గల కారణాన్ని వివరిస్తూ పురాణాలలో ఒక అద్భుతమైన కథ ఉంది. ఇది చంద్రుడికి మరియు వినాయకుడికి మధ్య జరిగిన సంఘటన. ఈ కథ వింటే దేవుడికైనా గర్వం పనికిరాదని, అహంకారం ఎప్పటికైనా పతనాన్ని తెస్తుందని అర్థమవుతుంది.

ఒకానొక శుభ దినాన భక్తులందరూ తమ ఇష్టదైవమైన వినాయకుడికి ఎంతో భక్తితో కుడుములు, మోదకాలు, ఉండ్రాళ్లు, మరియు పండ్లను నైవేద్యంగా సమర్పించారు. వినాయకుడు ఆ నైవేద్యాన్నంతా కడుపు నిండా ఆరగిస్తూ ఎంతో సంతోషంగా ఉన్నాడు. కడుపు నిండిన తర్వాత తన వాహనమైన మూషికం (ఎలుక) ఎక్కి కైలాసానికి బయలుదేరాడు.

దారిలో వెళుతుండగా అకస్మాత్తుగా ఒక పెద్ద పాము వారి దారికి అడ్డంగా వచ్చింది. ఆ పామును చూసి ఎలుక తీవ్రంగా భయపడి పక్కకు దూకింది. ఆ కుదుపుకు వినాయకుడు బ్యాలెన్స్ తప్పి ఒక్కసారిగా కింద పడిపోయాడు. కింద పడిన వెంటనే ఆయన కడుపులో ఉన్న మోదకాలన్నీ చెల్లాచెదురుగా కింద పడిపోయాయి. వినాయకుడు ఏమాత్రం కంగారు పడకుండా ప్రశాంతంగా లేచి, ఆ మోదకాలను మళ్లీ కడుపులో వేసుకుని, దారికి అడ్డంగా వచ్చిన ఆ పామును పట్టుకుని తన పొట్టకు ఒక బెల్టు లాగా గట్టిగా కట్టుకున్నాడు.

ఈ దృశ్యాన్ని ఆకాశం నుండి గమనిస్తున్న చంద్రుడు పకపకా నవ్వాడు. చంద్రుడు అత్యంత అందగాడు. ఆ అందం వల్ల తనకు మించిన వారు లేరనే అహంకారం ఆయనలో ఉండేది. వినాయకుడి రూపాన్ని, కింద పడిన విధానాన్ని చూసి ఎగతాళి చేస్తూ నవ్వాడు.

తనను చూసి హేళన చేసిన చంద్రుడి గర్వానికి వినాయకుడికి తీవ్ర ఆగ్రహం వచ్చింది. “నా రూపాన్ని చూసి, నీ అందం పట్ల గర్విస్తున్నావా? ఈ రోజు నుండి నిన్ను ఎవరైతే చూస్తారో, వారు చేయని తప్పుకు అపవాదులు, నీలాపనిందలు ఎదుర్కొంటారు. లోకంలో నీకు స్థానం లేకుండా పోతుంది” అని భయంకరమైన శాపం ఇచ్చాడు. ఆ శాపం ఇచ్చిన రోజు భాద్రపద శుక్ల చతుర్థి. (అదే మన వినాయక చవితి).

వినాయకుడి శాపం దెబ్బకు లోకంలో ఎవరూ చంద్రుడి వంక చూడటం మానేశారు. దేవతలు సైతం ఆయనను దూరం పెట్టారు. తన తప్పును తెలుసుకున్న చంద్రుడు పశ్చాత్తాపంతో వినాయకుడి పాదాలపై పడి కన్నీరుమున్నీరుగా విలపించాడు. దేవతలందరూ శివపార్వతులతో సహా గణపతిని శాంతించమని ప్రార్థించారు.

కరుణామయుడైన గణనాథుడు శాంతించి, “ఇచ్చిన శాపాన్ని వెనక్కి తీసుకోలేను కానీ, దాని ప్రభావాన్ని తగ్గిస్తాను. భాద్రపద శుక్ల చవితి నాడు మాత్రమే నిన్ను చూడకూడదు. ఆ రోజు చూస్తే శాపం వర్తిస్తుంది. కానీ, ప్రతి నెల పౌర్ణమి తర్వాత వచ్చే కృష్ణ పక్ష చతుర్థి (సంకటహర చతుర్థి) నాడు ఎవరైతే రోజంతా ఉపవాసం ఉండి, సాయంత్రం నీ దర్శనం చేసుకుని నన్ను భక్తితో పూజిస్తారో, వారి కష్టాలన్నీ నేను తొలగిస్తాను. ఆ రోజు చంద్ర దర్శనం చేసుకున్న వారికి శుభం కలుగుతుంది” అని వరం అనుగ్రహించాడు.

అప్పటి నుండి సంకటహర చతుర్థి వ్రతం ఆచరించడం, ఆ రోజు సాయంత్రం చంద్రుడిని పూజించడం ఒక పవిత్రమైన ఆచారంగా స్థిరపడింది.

సంకటహర చతుర్థి వ్రతానికి కావలసిన పూజా సామగ్రి

ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించడానికి అత్యంత ఖరీదైన వస్తువులు ఏమీ అవసరం లేదు. భక్తి శ్రద్ధలు ఉంటే చాలు. అయితే వినాయకుడికి ఇష్టమైన కొన్ని వస్తువులను సిద్ధం చేసుకోవడం మంచిది.

• పసుపు వినాయకుడిని చేసుకోవడానికి స్వచ్ఛమైన పసుపు
• వినాయకుడి ప్రతిమ లేదా ఫోటో
• ఎర్రటి పువ్వులు (ముఖ్యంగా మందార పూలు గణపతికి చాలా ఇష్టం)
• గరిక (గణపతి పూజలో గరికకు అత్యంత ప్రాముఖ్యత ఉంది)
• పసుపు, కుంకుమ, అక్షతలు
• తమలపాకులు, వక్కలు
• అగరుబత్తీలు, హారతి కర్పూరం
• కొబ్బరికాయ, అరటిపండ్లు మరియు ఇతర పండ్లు
• దీపారాధన కుందులు, నువ్వుల నూనె లేదా ఆవు నెయ్యి, పత్తి వత్తులు
• నైవేద్యం కోసం: మోదకాలు, ఉండ్రాళ్లు, లేదా బెల్లం ముక్క.

వ్రత విధానం: ఉదయం నుండి రాత్రి వరకు చేయవలసిన విధివిధానాలు

ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించే విధానం చాలా సులభం, కానీ నిష్ట ముఖ్యం. ఏకాగ్రతతో చేస్తేనే సంపూర్ణ ఫలితం లభిస్తుంది. ఇక్కడ దశల వారీగా పూజా విధానాన్ని తెలుసుకుందాం.

ఉదయం సంకల్పం మరియు ఉపవాస దీక్ష

చతుర్థి రోజున సూర్యోదయానికి ముందే నిద్రలేచి తలస్నానం చేయాలి. ఇంటిని, పూజా మందిరాన్ని శుభ్రం చేసుకోవాలి. పూజ గదిలో దీపారాధన చేసి, “హే గణనాథా, నా జీవితంలో ఉన్న కష్టాలన్నీ తొలగిపోవాలని ఈ రోజు నేను సంకటహర చతుర్థి వ్రతాన్ని ఆచరిస్తున్నాను. ఈ ఉపవాస దీక్ష నిర్విఘ్నంగా సాగేలా ఆశీర్వదించు” అని మనస్ఫూర్తిగా సంకల్పం చెప్పుకోవాలి.

పగలు మొత్తం ఉపవాసం ఉండాలి. అన్నం, పప్పు ధాన్యాలు, ఉప్పు వేసిన పదార్థాలు తినకూడదు. అయితే ఆరోగ్య సమస్యలు ఉన్నవారు పాలు, పండ్లు, పండ్ల రసాలు లేదా సాత్వికమైన ద్రవాహారం మాత్రమే తీసుకోవచ్చు. రోజంతా గణపతి నామస్మరణ చేయాలి. ఇతరుల గురించి చెడుగా మాట్లాడటం, కోపగించుకోవడం వంటివి చేయకూడదు.

సాయంత్రం పూజా సన్నాహాలు

సాయంత్రం సూర్యాస్తమయం అయిన తరువాత, చంద్రోదయానికి ముందుగా మళ్లీ స్నానం చేసి పూజకు సిద్ధపడాలి. పూజ గదిలో ఒక చెక్క పీటపై ఎర్రటి వస్త్రాన్ని పరిచి, దానిపై కొద్దిగా బియ్యం పోసి వినాయకుడి ప్రతిమను లేదా ఫోటోను ప్రతిష్టించాలి. ఆ తర్వాత పసుపు వినాయకుడిని చేసి తమలపాకులో ఉంచాలి.

షోడశోపచార పూజ

ముందుగా పసుపు వినాయకుడికి పూజ చేయాలి. ఆ తర్వాత ప్రధాన విగ్రహానికి లేదా ఫోటోకు గరిక, ఎర్రటి మందార పూలతో అష్టోత్తర శతనామావళి (108 నామాలు) చదువుతూ పూజ చేయాలి. “ఓం గం గణపతయే నమః” లేదా “ఓం విఘ్నేశ్వరాయ నమః” అనే మంత్రాన్ని జపిస్తూ ప్రతి నామానికి ఒక పువ్వు లేదా గరికను స్వామి వద్ద ఉంచాలి. ధూప, దీప, నైవేద్యాలను సమర్పించాలి.

నైవేద్య సమర్పణ

వినాయకుడికి తీపి పదార్థాలు అంటే చాలా ఇష్టం. అందులోనూ కుడుములు, ఉండ్రాళ్లు అంటే మరీ ఇష్టం. కాబట్టి 3, 5, లేదా 9 కుడుములను నైవేద్యంగా పెట్టాలి. సమయం లేని వారు బెల్లం ముక్కను లేదా అరటిపండును సమర్పించినా స్వామి సంతోషంగా స్వీకరిస్తాడు.

చంద్ర దర్శనం మరియు అర్ఘ్యం ప్రదానం

రాత్రి ఆకాశంలో చంద్రోదయం అయిన తర్వాత చంద్రుడిని దర్శించుకోవాలి. ఒక చిన్న రాగి లేదా ఇత్తడి పాత్రలో స్వచ్ఛమైన నీరు, కొద్దిగా పాలు, గరిక, ఎర్రటి పూలు మరియు చందనం కలుపుకోవాలి. ఆ జలాన్ని చంద్రుడికి అర్ఘ్యంగా (నమస్కరిస్తూ కింద వదలడం) సమర్పించాలి. “నా కష్టాలను తొలగించి, జీవితంలో చల్లని వెన్నెల లాంటి ప్రశాంతతను ఇవ్వు తండ్రి” అని చంద్ర భగవానుడిని ప్రార్థించాలి.

ఉపవాస విరమణ

చంద్ర దర్శనం మరియు అర్ఘ్య ప్రదానం పూర్తయిన తర్వాత, దేవుడికి నైవేద్యంగా పెట్టిన కుడుములు లేదా పండ్లను ప్రసాదంగా స్వీకరించి ఉపవాసాన్ని విరమించాలి. ఆ తర్వాత సాత్వికమైన ఆహారం తీసుకోవచ్చు. ఇలా చేయడం ద్వారా వ్రతం సంపూర్ణమవుతుంది.

పఠించవలసిన ముఖ్యమైన మంత్రాలు

సంకటహర చతుర్థి రోజున నామస్మరణకు చాలా శక్తి ఉంటుంది. కింది మంత్రాలను పఠించడం వల్ల మనసు ప్రశాంతంగా ఉండటమే కాకుండా గణపతి అనుగ్రహం శీఘ్రంగా కలుగుతుంది.

విఘ్న నివారణ మంత్రం: “శుక్లాంబరధరం విష్ణుం శశివర్ణం చతుర్భుజం | ప్రసన్నవదనం ధ్యాయేత్ సర్వ విఘ్నోపశాంతయే ||” (అర్థం: తెల్లని వస్త్రాలు ధరించినవాడు, అంతటా వ్యాపించి ఉన్నవాడు, చంద్రుని వంటి కాంతి కలవాడు, నాలుగు చేతులు కలవాడు, ఎల్లప్పుడూ ప్రశాంతమైన ముఖంతో ఉండే ఆ విఘ్నేశ్వరుడిని నా అడ్డంకులన్నీ తొలగిపోవాలని ధ్యానిస్తున్నాను.)

గణేశ గాయత్రీ మంత్రం: “ఓం ఏకదంతాయ విద్మహే వక్రతుండాయ ధీమహి | తన్నో దంతిః ప్రచోదయాత్ ||” (ఈ మంత్రాన్ని 11 లేదా 21 సార్లు జపించడం వల్ల జ్ఞానం, బుద్ధి వికసిస్తాయి. ముఖ్యంగా విద్యార్థులకు ఇది చాలా మేలు చేస్తుంది.)

కార్య సిద్ధి మంత్రం: “వక్రతుండ మహాకాయ సూర్యకోటి సమప్రభ | నిర్విఘ్నం కురు మే దేవ సర్వకార్యేషు సర్వదా ||” (అర్థం: కోటి సూర్యుల ప్రకాశం కలిగిన, పెద్ద శరీరం ఉన్న ఓ వక్రతుండ గణపతీ, నేను చేసే ప్రతి పనిలో ఎల్లప్పుడూ ఎలాంటి విఘ్నాలు లేకుండా కాపాడు స్వామీ.)

ఈ మంత్రాలతో పాటు, “గణేశ అథర్వశీర్షం” లేదా సంకటనాశన గణేశ స్తోత్రం చదవడం అత్యంత శుభప్రదం.

జీవితంలో ఈ వ్రతం ఎందుకు ఆచరించాలి? వ్రత ప్రయోజనాలు

నేటి ఉరుకులు పరుగుల జీవితంలో, పోటీ ప్రపంచంలో ప్రతి ఒక్కరూ ఎన్నో ఒత్తిడులను ఎదుర్కొంటున్నారు. అంతులేని కోరికలు, వాటిని చేరుకునే క్రమంలో ఎదురయ్యే వైఫల్యాలు మనిషిని మానసికంగా కృంగదీస్తున్నాయి. అటువంటి పరిస్థితుల్లో సంకటహర చతుర్థి వ్రతం ఒక దివ్యౌషధంలా, ఒక మానసిక సాంత్వనలా పనిచేస్తుంది. శాస్త్రాల ప్రకారం ఈ వ్రతాన్ని క్రమం తప్పకుండా ఆచరించే వారికి ఈ కింది అద్భుతమైన ప్రయోజనాలు కలుగుతాయి:

• సమస్త విఘ్నాల తొలగింపు: పెళ్లి సంబంధాలు కుదరకపోయినా, ఉద్యోగ ప్రయత్నాలలో పదే పదే ఆటంకాలు వస్తున్నా, లేదా వ్యాపారంలో నష్టాలు వస్తున్నా… ఈ వ్రతం ఆచరిస్తే మార్గం సుగమం అవుతుంది.
• తీవ్రమైన రుణ బాధల నుండి విముక్తి: ముఖ్యంగా అంగారక చతుర్థి (మంగళవారం వచ్చే చతుర్థి) నాడు ఈ వ్రతం ఆచరిస్తే, ఎంతటి పెద్ద అప్పులైనా తీరిపోయే మార్గాలు అన్వేషించబడతాయి. ఆర్థిక స్థిరత్వం లభిస్తుంది.
• మానసిక ప్రశాంతత మరియు ఏకాగ్రత: రోజంతా ఉపవాసం ఉండి, భగవంతుని ధ్యానంలో గడపడం వల్ల మనసులోని భయాలు, అనవసరమైన ఆందోళనలు దూరమవుతాయి. నిర్ణయాలు తీసుకునే శక్తి మెరుగుపడుతుంది.
• సంతాన ప్రాప్తి: వివాహమై ఏళ్ల తరబడి సంతానం కలగక బాధపడే దంపతులు, నియమ నిష్టలతో ఈ సంకటహర చతుర్థి వ్రతాన్ని ఆచరిస్తే సత్ఫలితాలు కలుగుతాయని, ఆరోగ్యవంతమైన సంతానం కలుగుతుందని ప్రతీతి.
• ఆరోగ్య వృద్ధి మరియు గ్రహ దోష నివారణ: జాతకంలో కుజ దోషం, కేతు దోషం ఉన్నవారు వినాయకుడిని ఆరాధించడం వల్ల ఆయా గ్రహాల ప్రతికూల ప్రభావాలు తగ్గిపోయి, శారీరక మరియు మానసిక ఆరోగ్యం చేకూరుతుంది.

“సంకటం” అనే చీకటిని పారద్రోలి, జీవితంలో “సంతోషం” అనే వెలుగును నింపేవాడే మన బొజ్జ గణపయ్య. ఎలాంటి ఆడంబరాలు కోరుకోని ఆ లంబోదరుడికి కావలసిందల్లా మన స్వచ్ఛమైన భక్తి మాత్రమే. కఠినమైన నియమాలతో పూజలు చేయలేకపోయినా సరే, ఈ పవిత్రమైన రోజున ఒక్క పూట ఉపవాసం ఉండి, మనస్ఫూర్తిగా రెండు చేతులూ జోడించి ఒక గరిక పోచను సమర్పించి నమస్కరించుకున్నా చాలు.. ఆ స్వామి కరుణాకటాక్షాలు మనపై ఎల్లప్పుడూ ఉంటాయి.

మనం చేసే పనులకు దైవానుగ్రహం తోడైతే విజయం తథ్యం. వచ్చే నెల కృష్ణ పక్ష చతుర్థి నాడు మీరూ ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించి, ఆ విఘ్నేశ్వరుడి ఆశీస్సులు పొంది, మీ జీవితంలో ఉన్న అడ్డంకులన్నీ తొలగిపోయి సుఖసంతోషాలతో వర్ధిల్లాలని కోరుకుందాం. సర్వేజనా సుఖినోభవంతు! ఓం గం గణపతయే నమః!